Het gebouw / The building

English version


De uitdaging van de aluminiumindustrie
De bijzondere architectuur en vernieuwende technologie geven het gebouw een bijzonder karakter. Het gebouw vervult een voorbeeldfunctie op het gebied van innovatief, industrieel, flexibel en duurzaam bouwen. De realisatie van het gebouw is mogelijk gemaakt door samenwerking met deelnemers, (kern)leden van het Aluminium Centrum en derden. Het Aluminium Centrum toont met dit unieke gebouw, dat voornamelijk bestaat uit aluminium, de enorme potentie van aluminium voor de gebouwtechnologie van morgen. Het ontwerp is van Micha de Haas, winnaar van de ontwerpwedstrijd waaraan 64 Nederlandse architecten deelnamen. Geïnspireerd door het Hollandse populierenlandschap en in het streven de lichtheid en sterkte van aluminium te accentueren heeft de architect het gebouw geplaatst op 368 aluminium kolommen. Hij spreekt van 'Het Aluminium Bos'.
Ook internationaal heeft zowel de architectuur als de technologie in de vakbladen de aandacht getrokken. Inmiddels zijn twee internationale prijzen in ontvangst genomen.

                                                                                                                           Bekijk foto's van de bouw

Milieu en duurzaamheid
Milieu en duurzaamheid zijn aspecten die in de bouw steeds belangrijker worden evenals het streven naar reductie van bouwmassa en het gebruik van een aluminium draagconstructie. De aluminiumindustrie onderkent het belang van deze topics voor de bouwsector en heeft deze dan ook in het nieuwe gebouwconcept compromisloos doorgevoerd. De energie prestatie coëfficiënt (EPC) is 50% zwaarder uitgevoerd dan de huidige eis en voldoet hiermee aan de norm die vermoedelijk omstreeks 2010 wordt gesteld. Verder is het gebouw uitgevoerd met een warmtepomp. De akoestiekbeheersing evenals de binnenklimaatregeling is ontwikkeld voor een gebouw met een relatief 'lichte' bouwmassa.
Een van de grootste pluspunten van aluminium, bekeken vanuit duurzaamheid, is het feit dat het keer op keer met behoud van kwaliteit kan worden gerecycled. In de Nederlandse bouw wordt momenteel 94% van het aluminium gerecycled. Voor de recycling van aluminium is slechts 5% van de energie nodig vergeleken met de productie uit ruwe grondstoffen. Dit gebouw demonstreert op moderne wijze hoe aluminium, nu en in de toekomst, kan worden toegepast en een bijdrage levert aan duurzame ontwikkeling.

  • Start ontwerp architect mei 1997
  • Start bouw februari 2000
  • Realisatie april 2001
  • Netto vloeroppervlak 880m²
  • Bruto vloeroppervlak 1030m²
  • Grondoppervlak 1660m²
  • Bruto inhoud 4480m³
  • Epn waarde 0,88
  • (45% lager dan huidige regelgeving: 1,6)
  • Aantal kolommen 368
  • Totale stichtingskosten (excl. BTW) 3,1 miljoen euro

Van ontwerp naar realisatie
De architect aan het woord over de bijzonder aspecten van het gebouw. Hij geeft zijn visie over de tot standkoming van het kolommenveld, de verdieping, gevel, constructie en de detaillering van deze unieke accommodatie.

Begane grond: Het kolommenveld
Het maaiveld is moeilijk te omschrijven in functionele termen. Toch is het een van de belangrijkste elementen van het ontwerp. Onder het gebouw loopt het talud en het water door. De aarde is bedekt met gras en bauxiet grind. Behalve een ontsluitingsgebied is de ruimte onder het gebouw ook een tuin, een terras en een ontvangstruimte. Ook zou het deel uit kunnen maken van de expositieruimte, tussen de kolommen kunnen verschillende objecten tentoongesteld worden. Op het maaiveld staat een woud van 368 aluminium stammen met een wisselende diameter (beginnend met 90 en in stappen van 30 oplopend tot 210 mm), die zijn geplaatst in variërende dichtheden. Enkele kolommen zijn schuin geplaatst om in de stabiliteit te voorzien en om het beeld van een bos te versterken. Het is een steeds veranderend aluminium woud, waarin openheid en beslotenheid, donkerte en licht, drukte en rust elkaar gaandeweg afwisselen.

 
De verdieping
In tegenstelling tot de overvloed aan kolommen op de begane grond is er op de verdieping geen enkele kolom te bekennen. Er zijn zelfs bijna geen scheidingswanden, het zijn de lichtpatio's die voor de ruimtelijke indeling tussen kantoor-, vergader- en expositieruimten zorgen. Daardoor is de geluid- en klimaatscheiding evenals de daglichttoetreding optimaal, terwijl overal het gevoel van een doorlopende ruimte heerst. Het boeiende spel tussen buiten en binnen, en de manier waarop het maaiveld, de lucht, het landschap en het aluminium bos, vanuit bijna iedere ruimte tegelijkertijd worden waargenomen - is een van de meest sterke karakteristieken van dit gebouw.
De verdieping, of beter de kruin, huisvest de vier ruimtegroepen die in het programma van eisen genoemd zijn: expositie-, vergader-, kantoor- en verhuurbare ruimten. Lichtpatio's vormen de scheiding tussen de verschillende ruimten. Deze patio's zorgen niet alleen voor een vanzelfsprekende, transparante en speelse indeling van de ruimte, ze garanderen ook een ruime, regelbare daglichttoetreding en een uitstekende geluidsscheiding. Bovendien, door het gebruik van patio's maakt het gebouw van buiten af een grotere en markantere indruk dan men bij het feitelijke aantal vierkante meters (880) zou verwachten. Binnen de drie ruimtegroepen is er sprake van een grote mate aan flexibiliteit in de indeling. De kantoren zijn herindeelbaar, de expositieruimte is één grote indeelbare ruimte en de vergaderruimten kunnen op een eenvoudige manier aan elkaar gekoppeld worden.

De gevel
De kruin is opgevat als één massief aluminium gietstuk. Zo wordt de sterkte van de ijle kolommen nogmaals benadrukt. Om dat beeld te bereiken in de vormgeving zijn de ramen op een schijnbaar willekeurige manier geplaatst - als diepe horizontale incisies in het aluminium blok. De patiogevels zijn voor de lichttoetreding het belangrijkst. De gevelopeningen worden daar als verdiepingshoge puien uitgevoerd. De gevel, samen met het dak en het onderplafond, is de bouwfysische grens van het gebouw. De steenwol isolatie zorgt voor een zeer hoge isolatie waarde en de ingebouwde lamellenzonwering voor optimale daglicht en warmte regeling. Door deze en andere maatregelen (warmtepomp, koelplafonds, vloerverwarming, warmteterugwinning, hoogwaardige beglazing etc.) voldoet het gebouw nu al aan het Energie Prestatie Norm van de toekomst.

Constructie
Het gebouw kent een duidelijke constructieve driedeling: onderbouw, kolommenveld en bovenbouw. Behalve de onderbouw (fundering) is de gehele draagstructuur in aluminium ontworpen.
Het toepassen van dit, in de bouw nog ongebruikelijke constructiemateriaal, vraagt bijzondere aandacht in de ontwerpfase. Zo is bijvoorbeeld, naast de gebruikelijke ontwerpconstructieve aspecten, ook het gedrag van aluminiumconstructies bij brand, en innovatieve verbindingstechnieken (zoals lijmen) onderzocht. Door de vormvrijheid, maatnauwkeurigheid en het lage gewicht van aluminium profielen, platen en gietstukken zijn de mogelijkheden voor integratie van constructie en andere gebouwelementen vrijwel onbeperkt. Evenals de mogelijkheden voor prefabricage, snelle 'intelligente' montage en zorgvuldige (aluminium is 100% recyclebaar) demontage zijn voor de hand liggende keuzes. In samenwerking tussen ontwerpers, onderzoekers en industrie wordt in dit gebouw getracht al deze voordelen van aluminium als constructiemateriaal te benutten.

                                                                                                                          Bekijk foto's van de bouw

De funderingspalen en de funderingsplaat vormen samen een tafelconstructie. Op deze tafelstructuur staan 368 ronde, aluminium kolommen. De kolommen zijn gerangschikt op basis van een 600 mm module, met onderlinge afstanden die variëren tussen 900 mm en 3600 mm. Met het oog op de vereiste drukbelasting en de kniklengte is de diameter van de smalste kolom vastgesteld op 90 mm. Deze afmetingen lopen op naarmate de overspanning groter wordt. De diameter van de dikste kolom is 210 mm. 

Draagconstructies van gebouwen zorgen voor overdracht van verticale (belasting) en horizontale (stabiliteit) krachten naar de fundering. Het toepassen van kruisverbanden om de stabiliteit van het bos te verzorgen was natuurlijk onacceptabel. In ieder bos echter staan een aantal schuine bomen. Het antwoord van de natuur wordt vertaald in de schuin geplaatste kolommen die per twee een stabiliteitsbok vormen. Voor de vloerconstructie is een zoektocht naar de kleinst mogelijk overspanning verricht. Na een studie van uiteenlopende varianten (zoals sandwichpanelen, gietstukken etc.) is er gekozen voor een dubbel balkenrooster van speciaal vervaardigde aluminium HEA-160 profielen. Voor de dragende gevelkolommen is er een speciaal extrusieprofiel ontworpen waarin draagkracht, doorvoer van kabels, dampdichting en bevestiging van binnen en buiten gevelelementen zijn geïntegreerd. Het toont de bijna onbeperkte mogelijkheden dat aluminium als constructiemateriaal kent. In het dak worden samengestelde liggers toegepast. Met dezelfde HEA-160 profielen worden liggers met verschillende hoogtes gefabriceerd. Voor de overbrugging van de grootste overspanning in de expositieruimte zijn, met behulp van lijmtechnieken afkomstig uit de luchtvaartindustrie, gebogen deltaliggers geprefabriceerd.

De bovenbouw is een door patio's geperforeerde doos, bestaande uit een vloer- en een dakvlak met daartussen aluminium gevelkolommen. Het vloervlak moet de verticale belasting tussen al de verschillende kolommen onderverdelen, en heeft daarom op de nodige plekken een fijnmazig balkenstructuur. In het dakvlak zijn de overspanningen groter en er wordt gewerkt met samengestelde liggers en een modulair ruimtevakwerk. De gevelkolommen bevinden zich langs de buiten- en patiogevels op een onderlinge afstand van 1200 mm. Het zijn extrusieprofielen waarin de bevestiging van de binnen- en buitenafwerking, het isolatiemateriaal en de kozijnen zijn geïntegreerd. 
                                                                                                                         Bekijk foto's van de bouw

Detaillering
"Onze kracht ligt in de integratie van een nadrukkelijke conceptuele benadering, functionele analyse en een fascinatie voor techniek en uitvoering. Anders gezegd: een optimale combinatie van creativiteit en professionaliteit. Technische innovatie is misschien wel in eerste instantie bedoeld om goedkoper, sneller, duurzamer, hoger, dieper of sterker te bouwen - maar is tegelijkertijd ook een culturele uiting. De verbeelding van een 'tijdgeest'. De fascinatie die in dit bureau voor de techniek bestaat is niet alleen voor de techniek als middel, maar ook voor de techniek als een creatieve medium. De esthetische kwaliteit van de techniek speelt natuurlijk hierbij een belangrijke rol, maar waar het ons vooral om gaat is de culturele en maatschappelijke betekenis daarvan en de scheppende muzen die telkens weer aan de wieg der techniek blijken te staan. Technische innovatie is in deze visie inherent aan een vruchtbare ontwerpproces. In de bouwkundige uitwerking van het Aluminium Centrum zijn meestal bestaande state of the art producten en systemen toegepast. Vaak zijn ze echter op een onconservatieve manier toegepast. Daarnaast is gezocht naar de juiste plaatsen waar, op een strategische manier, innovaties konden worden geïntroduceerd. Zo zijn de gevelkolom en de deltaliggers ontwikkeld. Veel aandacht ging naar duurzaamheid en flexibiliteit. Het gebouw is, met uitzondering van de fundering, volledig demontabel en recyclebaar. Het komt echter niet altijd tot uitdrukking in de vormgeving. Volgens ons hoort de techniek niet gecamoufleerd te worden, maar je moet als architect ook iets aan de verbeelding over laten. Technologie mag geen architectonische fetisj worden. Het hoort simpelweg vanzelfsprekend bij ieder gebouw."

*Het Aluminium Centrum heeft als stichting begunstigers. In haar communicatie spreekt zij echter van leden en lidmaatschap.

Overzicht bouwparticipanten
Bekijk foto's van de bouw